موی دماغ جاه و حشم حل نمیشود
موی دماغ جاه و حشم حل نمیشود
فغفور خاک گشت و سرشکل نمیشود
мавай дамоғ ҷо ва ҳашм ҳал нами-шуд
фағафур хок-гашт ва сараш-кал нами-шуд
ما و من هوسکدهٔ اعتبار خلق
تقریر مهملی است که مهمل نمیشود
мо ва ман ҳусакада аъатабор халқ
тақарир маҳамали аст-ки маҳамал нами-шуд
زبن گرد اعتبار مچین دستگاه ناز
بر یکدگر چو سایه فتد تل نمیشود
забан гард аъатабор мачин дастаго ноз
бар йакадагар чу сойа фатад тал нами-шуд
آیینهدار جوهر مرد استقامت است
پرداز تیغ کوه به صیقل نمیشود
оина-дор ҷуҳар мард асатақомат аст
пардоз тиғ куа ба сиқал нами-шуд
افسردگیکمینگر تعطیل وقت ماست
تا دست گرم کار بود شل نمیشود
афасардаги-каминагар таъатил вақат мост
то даст гарм кор буд шал нами-шуд
ناقدردان راحت وضع زمانهای
تا دردسر به طبع تو صندل نمیشود
ноқадардон роҳат вазаъ змона-эй
то дардасар ба табаъ ту сандал нами-шуд
با این دو چشم کاینهدار دو عالم است
انسان تحیر است که احول نمیشود
бо ин ду чашм койана-дор ду олам аст
анасон таҳир аст ки аҳул нами-шуд
زبن آرزوکه سرمه نظرگاه چشم اوست
حیف است اصفهان همه مکحل نمیشود
забан орзука сарма назараго чашм аваст
ҳиф аст асафаҳон ҳама макаҳал нами-шуд
ای خواجه خواب راحت از اقبال رفتهگیر
این کار بوریاست ز مخمل نمیشود
эй хоҷа хоб роҳат аз ақабол рафта-гир
ин кор буриост з махамал нами-шуд
با وهم و ظن معامله طول اوفتاده است
عالم مفصلیست که مجمل نمیشود
бо ваҳм ва зн маъомала тул авафтода аст
олам мафасали-ст ки маҷамал нами-шуд
بیدل کسی به عرش حقیقت نمیرسد
تا خاک راه احمد مرسل نمیشود
бидел-каси ба ъараш ҳақиқат нами-расад
то хок ро аҳамад марсал нами-шуд
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- ناز
- کرشمه و دلربایی؛ جلوهگریِ معشوق در برابرِ نیاز.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- وهم
- پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- تیغ
- شمشیر و لبهٔ تیز؛ نمادِ قهرِ معشوق و جراحتِ عشق.
- خواب
- خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.
- جوهر
- ذات و بنیاد شیء؛ چیزی که قائم به خود دانسته میشود.
- خلق
- مردمان یا خوی و سرشت؛ جهانِ کثرت در برابرِ تنهایی.
- دماغ
- بینی یا سَر؛ جایگاهِ پندار، سرمستی و سودای خیال.
- وضع
- حالت و رفتار؛ هیئت و شیوهٔ بودن در جهان.
- طبع
- سرشت و خوی؛ مزاجِ درون و قریحهٔ شاعرانهٔ جان.