دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2748

ندارد ساز این محفل مخالف پرده آهنگی

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه نگیدشواری نسبتاً آسان

چمن فریاد بلبل می‌کند گر بشکنی؟نگی

از این کهسار مگذر بی‌ادب کز درد یکرنگی

پری در شیشه نالدگر بگردد پ ری سنگی

به غفلت داده‌ای آرایش ناموس آگاهی

گریبان می‌درّد آیینه گر بر هم خورد رنگی

فسردن تا به کی ای بیخبر گردی پر افشان کن

تو هم داری به زیر بال طاووسانه نیرنگی

چو شمع خامسوز از نارساییهای اقبالت

ته پامانده جولانی به منزل خفته فرسنگی

غنا پروردهٔ فقرم خوشا سامان خرسندی

کز اقبالش توان در خاک هم زد کوس اورنگی

جهان حرف افسون مخالف بر نمی‌دارد

جنون و هوش و عقل و بیخودی هر نامی و ننگی

به این جرات تلاش خلق و شوخیهای تدبیرش

به خود خندیدنی دارد جنون جولانی لنگی

سحر گاهی نوای نی به گوشم زد که ای غافل

نفسها ناله گردد تا رسد سازی به آهنگی

در تن گلزار آخر از فسون فرصت اندیشی

فسردیم و نبستیم آشیانی در دل تنگی

ز رمز صورت و معنی دل خود جمع کن بیدل

بهار اینجاست سامانش درون بویی برون رنگی

مفاهیمِ این غزل

غفلت / خواب دل / قلب افسون / پری درد / زخم گل / بهار جنون / مجنون

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
خاک: زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
جهان: گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
ساز: آلتِ نوازندگی؛ نمادِ هم‌آهنگی و نوای درون.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
چمن: سبزه‌زارِ خرّم؛ نمادِ بهار، باغ و جلوه‌گاهِ حسن.
غافل: بی‌خبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.
سحر: سپیده‌دم؛ زمان گشایش، دعا، بیداری و تغییر حال.
فرصت: مجال کوتاه انجام کار؛ در شعر غالبا لحظه گذرای عمر.
درد: رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.
شیشه: ظرفِ بلورین؛ نمادِ شکنندگیِ دل و صفای جان.

غزل‌های مرتبط

غزل 2747
ز نیرنگ خیال طفل شوخ غزل 1767
من وآن فتنه بالایی ک غزل 2744
جز عافیتم نیست به سو غزل 861
باز وحشی جلوه‌ای در غزل 2157
مقیم وحدتم هر چند در غزل 2087
رفتم از خویش و به بز

خوانش و منبع در گنجور ↗