دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 315

ای موج‌زن بهار خیالت ز سینه‌ها

وزن مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه ینههادشواری میانه

جوش پری نشسته برون ز آبگینه‌ها

جور تو پنبه‌کار گلستانِ داغ دل

تیغت زبان‌ده دهن زخم سینه‌ها

سودایی تو با گهر تاج خسروان

جوید ز جوش آبلهٔ پا قرینه‌ها

از فضل و رحمت تو لب رشک می‌گزد

بر ناخن شکسته کلید خزینه‌ها

در خرقهٔ نیاز گدایان درگهت

نازد به شوخی پر طاووس پینه‌ها

نازکدلان باغ تو چون شبنم سحر

بر روی برگ گل شکنند آبگینه‌ها

در قلزم خیال تو نتوان کنار جست

خلقی در آب آینه دارد سفینه‌ها

دل را محبت تو همان خاکسار داشت

ویرانه را غنا نرسد از دفینه‌ها

چو بیدل آنکه مهر رخت دلنشین اوست

نقش نگین نمی‌شودش حرف کینه‌ها

مفاهیمِ این غزل

گل / بهار آیینه دل / قلب موج / دریا شور / جوش / ذوق زبان / سخن

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
پا: عضوِ راه‌رفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
خیال: صورت ذهنی و وهم؛ جهان تصور در برابر حضور عینی.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
سحر: سپیده‌دم؛ زمان گشایش، دعا، بیداری و تغییر حال.
زبان: عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
آبله: تاولِ پا یا دانهٔ پوست؛ نشانهٔ رنجِ راه و سلوک.
شبنم: رطوبت لطیف بامدادی؛ نماد لطافت، ناپایداری و اشک.
شوخی: چالاکی و دلربایی؛ طنّازی و جلوه‌گریِ پرشورِ معشوق.

غزل‌های مرتبط

غزل 316
ای آرزوی مهر تو سیلا غزل 2113
گاه خرد جوهرم، گاه ج غزل 2324
گر در هوای او قدمی پ غزل 783
رنگم درین چمن به هوس غزل 439
گردی ز خویش رفتن ما غزل 216
مپسند جز به رهن تغاف

خوانش و منبع در گنجور ↗