دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2221

در عالم حق شهرت باطل چه فروشم

وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه لچهفروشمردیف چه فروشمدشواری دشوار

جنسم همه لیلی‌ست به محمل چه فروشم

کفرست فضولی به ادبگاه حقیقت

در خانهٔ خورشید دلایل چه فروشم

قانون ادب غلغل تقریر ندارد

دف نیستم افسون جلاجل چه فروشم

نقد همه پوچ است چه دانا و چه نادان

در مدرسهٔ وهم مسایل چه فروشم

بر نقد هنرکیسهٔ حاجت نتوان دوخت

ملا نی‌ام اجزای رسایل چه فروشم

جمعیت دل شکوهٔ کوشش نپسندد

گردی ز رهم نیست به منزل چه فروشم

عمریست که بازار کرم گرد کسادست

اینجا به جز آب رخ سایل چه فروشم

آیینهٔ تحقیق ز تمثال مبراست

حیران خیالم به مقابل چه فروشم

سودایی اوهام تعلق نتوان زیست

ای هرزه خیالان همه جا دل چه فروشم

بی‌مایگی رنگ اثر منفعلم کرد

خونم همه آب است به قاتل چه فروشم

در بحر به آبی گهرم را نخریدند

خشکم ز تحیرکه به ساحل چه فروشم

اظهار قماش همه کس نقص و کمالی‌ست

آیینه ندارم من بیدل چه فروشم

مفاهیمِ این غزل

آیینه آب / شبنم ادب / خاموشی دل / قلب غبار / سایه خیال

تلمیحاتِ این غزل

لیلی

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
آب: مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
عالم: جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوه‌گاهِ حق.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
گرد: غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
وهم: پندار ناپایدار؛ ادراکی که یقین و حقیقت کامل نیست.
تحقیق: جست‌وجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.
بحر: دریا؛ نماد وحدت و هستی بیکران که قطره در آن محو می‌شود.
اثر: نشان و تأثیر؛ ردِّ برجامانده، که گاه نایاب و بی‌اثر است.
ادب: حرمت و آیینِ رفتار؛ نمادِ خاموشی و فروتنیِ سالک.
خورشید: آفتاب؛ نماد جلوه حقیقت که گرد و ذره در پرتو آن محو است.
افسون: وردِ جادو؛ نمادِ فریب، سحرِ سخن و دلربایی.
منزل: جایگاهِ فرود؛ نمادِ مقصد، مقامِ سلوک و مرحلهٔ راه.
تمثال: نقش و صورتِ خیالی؛ تصویری که وهم در آینه ذهن می‌سازد.

غزل‌های مرتبط

غزل 2735
پوچست قماش تو به اظه غزل 1203
محو طلبت گردی اگر دا غزل 1206
از نامه‌ام آن شوخ مک غزل 418
ای ذوق فضولی ز خود ا غزل 2315
پروانه شوم یا پر طاو غزل 26
چه امکان است گرد غیر

خوانش و منبع در گنجور ↗