فطرت آخر بر معاد از سعی اکمل میزند
فطرت آخر بر معاد از سعی اکمل میزند
رشته چون تابیده شد خود را به مغزل میزند
фтарт охар бар маъод аз саъи акамал мӣ-занд
рашта чун тобида шуд худ ро ба мағазал мӣ-занд
نشئهٔ تحقیق در صهبای این میخانه نیست
مست و مخمورش قدح از چشم احول میزند
нашиа таҳақиқ дар саҳабой ин михона нест
маст ва махамураш қадаҳ аз чашм аҳул мӣ-занд
خواب خود منعم مکن تلخ از حدیث بورپا
این نیستان آتشی دارد به مخمل میزند
хоб худ манаъам макан талх аз ҳадис бурапо
ин нистон оташи дорад ба махамал мӣ-занд
ای بسا شیخی که ارشادش دلیل گمرهیست
غول اکثر راه خلق از شمع و مشعل میزند
эй басо шихи-ки арашодаш далил гамараҳи-ст
ғул акасар ро халқ аз шамъ ва машаъал мӣ-занд
طینت ظالم همان آمادهٔ ظلم است و بس
نشتر از رگگر شود فارغ به دنبل میزند
тинат золм ҳамон омода залм аст ва бас
наштар аз раг-гар шуд форағ ба данабал мӣ-занд
چاره در تدبیر ما بیچارگان خون میخورد
پیشتر از دردسر سودن به صندل میزند
чора дар тадабир мо бичорагон хон мӣ-хурд
пишатар аз дардасар судан ба сандал мӣ-занд
درد دل پیدا کنید از ننگ عصیان وارهید
با نمک چون جوش زد می جام در خل میزند
дард дил пидо канид аз нанг ъасион вораҳид
бо намак чун ҷуш зд мӣ ҷом дар хал мӣ-занд
بر مآل کار تا چشم که را روشن کنند
شمع در هر انجمن آیینه صیقل میزند
бар мол кор то чашм ки ро рушан кананд
шамъ дар ҳар анаҷаман оина сиқал мӣ-занд
بس که جوش حرص برد از خلق آثار تمیز
امتحان طاس ناخن بر سر کل میزند
бас ки ҷуш ҳарс бард аз халқ осор тамиз
аматаҳон тос нохан бар сар кал мӣ-занд
ترک دعوی کن که در اقلیم گیر و دار فقر
کوس قدرت پای لنگ و پنجهٔ شل میزند
тарак даъавай кан ки дар ақалим гир ва дор фақар
кус қадарт пой ланг ва панҷа шал мӣ-занд
جاه دنیا را پیام پشت پا باید رساند
همّتت پست است بیدل کی بر این تل میزند
ҷо данио ро пиом пашт по бойд рсонд
ҳаматат паст аст бидел ки бар ин тал мӣ-занд
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- چشم
- اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- پای
- عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
- راه
- مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
- خواب
- خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.
- درد
- رنج و الم؛ سرمایهٔ عاشق و راهِ پختگیِ جان.
- خلق
- مردمان یا خوی و سرشت؛ جهانِ کثرت در برابرِ تنهایی.
- پیدا
- آشکار و نمایان؛ ظهورِ حق در برابرِ نهان و پنهان.
- ننگ
- عار و رسوایی؛ بدنامیِ عاشق که گاه مایهٔ افتخار است.
- تحقیق
- جستوجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.