دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1367

هرجا تپش شمع درین خانه نهفتند

وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)قافیه انهنهفتندردیف نهفتنددشواری نسبتاً آسان

ناموس پر افشانی پروانه نهفتند

آشفتگیی داشت خم طرهٔ لیلی

در پیچش موی سر دیوانه نهفتند

همواری از اندیشهٔ اضداد بهم خورد

چون اره دم تیغ به دندانه نهفتند

از سلسلهٔ خط خبر نقطه مپرسید

تا ریشه قدم زد به جنون دانه نهفتند

شد هستی بی پرده حجاب عدم ما

در گنج عیان صورت ویرانه نهفتند

در چاک گریبان نفس معنی رازیست

باریکی آن مو به همین شانه نهفتند

نا محرم دل ماند جهانی چه توان کرد

هر چند که بود آینه در خانه نهفتند

بی سیر خط جام محال است توان یافت

آن جاده که در لغزش مستانه نهفتند

در پردهٔ آن خواب که چشم همه پوشید

کس نیست بفهمد که چه افسانه نهفتند

کار همه با مبتذل یکدگر افتاد

فریاد که آن معنی بیگانه نهفتند

حسرت به دل از مطلب نایاب جنون کرد

خمیازه عنان گشت چو پیمانه نهفتند

بیدل به تقاضای تعین چه توان کرد

پوشیدگیی بود که در ما نه نهفتند

مفاهیمِ این غزل

فکر / معنی نفس / دم دانه / ریشه / برگ دل / قلب جام / ساغر / مینا جنون / مجنون

تلمیحاتِ این غزل

لیلی

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
چشم: اندامِ بینایی؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و انتظارِ عاشقانه.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
خط: موی نورُستهٔ گونه؛ نمادِ زیباییِ نوخیزِ معشوق.
عدم: نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
دم: نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.
قدم: پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.
تیغ: شمشیر و لبهٔ تیز؛ نمادِ قهرِ معشوق و جراحتِ عشق.
خواب: خفتن و رؤیا؛ نشانهٔ غفلت در برابرِ بیداریِ دل.

غزل‌های مرتبط

غزل 2492
از دیده سراغ دل دیوا غزل 2247
عمری‌ست قیامتکدهٔ گر غزل 64
شور جنون در قفسی با غزل 2191
نفس را بعد ازین در س غزل 1650
ای شعله نهال از قلمت غزل 2471
آن عجز شهیدم که به ص

خوانش و منبع در گنجور ↗