دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1775

در آن کشور که پیشانی گشاید حسن جاویدش

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه یدشدشواری دشوارتر

گرفتن تا قیامت بر ندارد نام خورشیدش

ز خویشم می‌برد جایی که می‌گردم بهار آنجا

نگاه ساغر ایمای گل بادام تمهیدش

به گلزاری که الفت دسته بند موی مجنونست

هوا هر چند بالد نگذرد از سایهٔ بیدش

اشارات حقیقت بر مجاز افکند آگاهی

خرد هرجا پری در جلوه آمد شیشه فهمیدش

ز بس اسرار پیدایی دقیق افتاده است اینجا

نظر واکرد بر کیفیت خویش آنکه پوشیدش

گر این یأس از شمار سال و ماه کلفتم خیزد

مه نو خم شود چندان که از دوش اوفتد عیدش

به چندین جام نتوان جز همان یک نشئه پیمودن

تو هم پیمانه‌ای داری که پرکرده‌ست جمشیدش

جنون مضرابی ناموس الفت نغمه‌ها دارد

شکست از هر چه باشد می‌زند بر سایه امیدش

چه مقدار آگهی بر خویش چیند قطره از دریا

خیالت راست تحقیقی که ممکن نیست تقلیدش

نپردازی به فکر نغمهٔ تحقیق من بیدل

که چرخ اینجا خمیدن می‌کشد با چنگ ناهیدش

مفاهیمِ این غزل

جام / ساغر / مینا چشم / نگاه گل / بهار نغمه غبار / سایه فکر / معنی

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
شکست: درهم‌شکستگی؛ نمادِ نیستی و فروریختنِ خودیِ عاشق.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
سایه: اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کم‌رنگ.
نظر: نگاه و دیدن؛ توجهِ معشوق یا بصیرتِ باطن.
جلوه: آشکارشدن زیبایی یا حقیقت در صورت دیدنی.
نگاه: نگریستن؛ تجلیِ معشوق و سرچشمهٔ شور و گرفتاری.
شیشه: ظرفِ بلورین؛ نمادِ شکنندگیِ دل و صفای جان.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
حسن: زیبایی؛ جلوهٔ جمالِ معشوق و تجلیِ حُسنِ ازلی.
فکر: اندیشه؛ تأمل و سیرِ ذهن، گاه دامِ راهِ دل.
هوا: هوای جو یا هوسِ نفس؛ آرزو، میل و عشقِ سوزان.
تحقیق: جست‌وجوی حقیقت؛ شناختِ ژرف و یقینیِ معنا در برابرِ تقلید.
ساغر: جامِ شراب؛ نمادِ دریافتِ فیض و سرمستیِ معنوی.
دریا: پهنه بزرگ آب؛ کنایه از گستردگی، بی‌کرانی یا اصل وحدت.

غزل‌های مرتبط

غزل 42
نگاه وحشی لیلی چه اف غزل 2553
جنون ما بیابانهاست ا غزل 139
نظر بر کج‌روان از را غزل 2071
گهی بر صبح پیچیدم گه غزل 2260
برون دل نتوان یافت گ غزل 2552
ببینم تاکی‌ام آرَد ج

خوانش و منبع در گنجور ↗