دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2155

می‌پرست ایجادم نشئهٔ ازل دارم

وزن فاعلن مفاعیلن فاعلن مفاعیلن (مقتضب مثمن مطوی مقطوع)قافیه لدارمردیف دارمدشواری دشوارتر

همچو دانهٔ انگور شیشه در بغل دارم

گر دهند بر بادم رقص می‌کنم شادم

خاک عجزبنیادم، طبع بی‌خلل دارم

آفتاب در کار است سایه گو به غارت رو

چون منی اگر گم شد چون تویی بدل دارم

معنی بلند من فهم تُند می‌خواهد

سیر فکرم آسان نیست کوهم و کُتل دارم

از منی تَنزل کن، او شو و تویی گل کن

اندکی تامل کن نکتهٔ محتمل دارم

حق برونِ مردم نیست، جوش باده بی‌خُم نیست

راه مدعا گم نیست، عرض مبتذل دارم

دل مُشبک است امروز از خدنگ بیدادت

محو لذت شوقم، شانی از عسل دارم

سنگ هم به حال من گریه گر کند برجاست

بی‌تو زنده‌ام یعنی مرگ بی‌اجل دارم

ترک سود و سودا کن، قطع هر تمنا کن

می خور و طرب‌ها کن، من هم این عمل دارم

بحر قدرتم بیدل، موج‌خیز معنی‌ها

مصرعی اگر خواهم سَرکنم، غزل دارم

مفاهیمِ این غزل

فکر / معنی جام / ساغر / مینا عدم/هستی موج / دریا سر / سودا شور / جوش / ذوق

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
خاک: زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
سنگ: تخته‌سنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
سایه: اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کم‌رنگ.
راه: مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
عرض: ویژگی ناپایدار شیء؛ در برابر جوهر و ذات.
سیر: گشت و سفر؛ سلوک و سیرِ معنویِ جان در راهِ حق.
شیشه: ظرفِ بلورین؛ نمادِ شکنندگیِ دل و صفای جان.
خم: خمیدگی یا خمِ شراب؛ منبعِ مستی و فیضِ معنوی.
معنی: مقصود درونی یا حقیقت پنهان پشت لفظ و صورت.
طبع: سرشت و خوی؛ مزاجِ درون و قریحهٔ شاعرانهٔ جان.
بحر: دریا؛ نماد وحدت و هستی بیکران که قطره در آن محو می‌شود.
محو: زدوده و ناپدیدشدن؛ کنایه از فنا و استغراق در حقیقت.
بلند: رفیع و والا؛ نمادِ همتِ بزرگ و سرفرازی.
جوش: غلیان و فوران؛ نمادِ شورِ درونی و بی‌قراریِ عشق.

غزل‌های مرتبط

غزل 2427
آگهی تا کی کند روشن غزل 2159
در آن محفل که‌ام من غزل 2149
عروج همتی در کار دار غزل 2268
نه فکر غنچه نی اندیش غزل 2146
خیال آن مژه عمریست د غزل 2157
مقیم وحدتم هر چند در

خوانش و منبع در گنجور ↗