دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 2480

سراغ دل نخواهی از من دیوانه پرسیدن

وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)قافیه انهپرسیدنردیف پرسیدندشواری درآمدنی

قیامت دارد از سیلاب راه خانه پرسیدن

برون افتاده‌ای از پردهٔ ناموس یکتایی

نمی‌باید ز شاخ و برگ رمز دانه پرسیدن

محبت هر خسی را مورد الفت نمی‌خواهد

به زلف یار نتوان جای دل از شانه پرسیدن

نفس تا می‌تپد لبیک و ناقوسی‌ست در سازش

دلی داریم چند از کعبه و بتخانه پرسیدن

چراغی را که پیش از صبحدم بردند ازین محفل

سراغش باید از خاکستر پروانه پرسیدن

به سر خاکی فشان و گنج استغنا تماشا کن

ز مجنون چند خواهی عشرت ویرانه پرسیدن

چراغی از قدح بردار و هر جانب که خواهی رو

نمی‌خواهد طریق لغزش مستانه پرسیدن

به ذوق حرف و صوت پوچ خلقی رفته است از خود

دماغ خوابناکان باید از افسانه پرسیدن

خمار ناتمامی دور چندین ما و من دارد

چو پر شد هیچ نتوان از لب پیمانه پرسیدن

معارف باکه می‌گویی حقایق ازکه می‌پرسی

که گفتن‌هاست بر نامحرم و بیگانه پرسیدن

زبان شرم اگر باشد به کام خامشی بیدل

جواب مدعایت می‌دهد از ما نه پرسیدن

مفاهیمِ این غزل

دانه / ریشه / برگ دل / قلب سر / سودا زبان / سخن عشق / محبت آتش / شمع

تلمیحاتِ این غزل

بتخانه کعبه مجنون

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
راه: مسیرِ رفتن؛ نمادِ طریقتِ سلوک و سفرِ معنوی.
شرم: حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
زبان: عضوِ گفتار؛ ابزارِ بیان و گاه حجابِ معنای نهفته.
هیچ: بودِ تهی و بی‌اعتبار؛ نشان نفی خود یا جهان گذرا.
پرده: حجاب و پوشش؛ مانع آشکارشدن یا نشانه پنهانی راز.
دماغ: بینی یا سَر؛ جایگاهِ پندار، سرمستی و سودای خیال.
محفل: انجمن و بزم؛ مجلسِ یاران و جلوه‌گاهِ شمعِ معشوق.
قیامت: رستاخیز؛ نمادِ آشوبِ بزرگ و شورِ بی‌اندازه.
الفت: انس و دوستی؛ پیوندِ مهرآمیزِ دل‌ها.
حرف: سخن و کلمه؛ نمادِ گفتار در برابرِ خاموشیِ معنا.
سراغ: جست‌وجو و نشانِ کسی؛ پی‌جوییِ گمشده.

غزل‌های مرتبط

غزل 2191
نفس را بعد ازین در س غزل 611
بسکه در بزم توام حسر غزل 1290
دل به قید جسم از علم غزل 2144
فسرده در غبار دهر چو غزل 1367
هرجا تپش شمع درین خا غزل 64
شور جنون در قفسی با

خوانش و منبع در گنجور ↗