به این ضعفی که جسم زارم از بستر نمیخیزد
به این ضعفی که جسم زارم از بستر نمیخیزد
اگر بر خاک میافتد نگاهم برنمیخیزد
ба ин заъафи-ки ҷасам зорм аз бастар нами-хизд
агар бар хок мӣ-афатад нгоҳам барнами-хизд
غبار ناتوانم با ضعیفی بستهام عهدی
همهگر تا فلک بالم سرم زین در نمیخیزد
ғубор нотавонам бо заъифи баста-ам ъаҳади
ҳама-гар то фалак болм сарам зин дар нами-хизд
نفس عمریست از دل میکشد دامن چه نازست این
غبار از سنگ اگر خیزد به این لنگر نمیخیزد
нафас ъамари-ст аз дил мӣ-кашад доман ча нозаст ин
ғубор аз санг агар хизд ба ин лангар нами-хизд
به وحشت دیدهام جون شمع تدبیر گران خوابی
کزین محفل قدم تا بر ندارم سر نمیخیزد
ба вҳашт дида-ам ҷун шамъ тадабир гарон-хоби
казин маҳафал қадам то бар ндорм сар нами-хизд
فسردن سخت غمخواریست بیمار تعین را
قیامت گر دمد موج از سرگوهر نمیخیزد
фасардан сахт ғамахори-ст бимор таъин ро
қиёмат гар дамад мавҷ аз сарагуҳар нами-хизд
به درویشی غنیمت دار عیش بیکلاهی را
که غیر از درد دوش وگردن از افسر نمیخیزد
ба даравайаши ғанимат дор ъиш бе-калоҳи ро
ки ғир аз дард душ вагардан аз афасар нами-хизд
چنین در بستر خنثی که خوابانید عالم را
که گردی هم به نام مرد ازین کشور نمیخیزد
чанин дар бастар ханаси-ки хобонид олам ро
ки-гарди ҳам ба ном мард азин-кашур нами-хизд
ز شور مجمع امکان به بیمغزی قناعت کن
که چون دف جز صدای پوست زین چنبر نمیخیزد
з шур маҷамаъ амакон ба бимағази қаноъат-кан
ки чун-даф ҷуз садой пуст зин-чанабар нами-хизд
ازین همصحبتان قطع تمنای وفا کردم
خوشم کز پهلوی من پهلوی لاغر نمیخیزد
азин ҳамасаҳабатон қатаъ таманой вафо кардам
хошм-каз паҳалавай ман паҳалавай лоғар нами-хизд
ز شرم ما و من دارم بهشتی در نظرکانخا
جبین گر بیعرق شد موجش ازکوثر نمیخیزد
з шарм мо ва ман дорм бҳашти дар назараконхо
ҷабин гар бе-ъарақ шуд муҷаш азакусар нами-хизд
خطی بر صفحهٔ امکان کشیدم ای هوس بس کن
ز چین دامن ما صورت دیگر نمیخیزد
хти бар сафаҳа амакон кашидам эй ҳус бас кан
з чин доман мо сурт дигар нами-хизд
به مردن نیز غرق انفعال هستیام بیدل
ز خاکم تا غباری هست آب از سر نمیخیزد
ба мардан низ ғарақ анафаъол ҳастӣ-ам бидел
з хокам то ғабори ҳаст об аз сар нами-хизд
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- شمع
- چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بیقرار.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- هستی
- وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
- غبار
- گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- هوس
- آرزوی زودگذر؛ میلِ نفسانی در برابرِ عشقِ راستین.
- دامن
- کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دستآویز.
- سنگ
- تختهسنگِ سخت؛ نمادِ سختی، جفا و گاه مستی.
- دیده
- چشمِ بیننده؛ سرچشمهٔ نگاه، اشک و دیدارِ یار.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- شرم
- حیا و آزرم؛ پروای درونی در برابرِ معشوق و حق.
- قدم
- پا یا گام؛ نشانهٔ آمدن، حضور و سلوکِ راهِ معنا.