خشم را آیینه پرداز ترحم کردهای
خشم را آیینه پرداز ترحم کردهای
در نقاب چین پیشانی تبسم کردهای
хашм ро оина пардоз тараҳам карда-эй
дар нқоб чин пишони табасам карда-эй
هر سر مویت زبان التفاتی دیگر است
بسکه شوخی در خموشی هم تکلم کردهای
ҳар сар мавайт забон алатафоти дигар аст
басака шухи дар хамуши ҳам такалм карда-эй
تا عرق از چهرهات خورشید ریز عبرتست
چرخ را یک دشت نقش پای انجم کردهای
то ъарақ аз чаҳара-ат хурашид риз ъабарт-ст
чарх ро як дашт нақш пой анаҷам карда-эй
عقدههای غنچهٔ دل بیگلاب اشک نیست
می به ساغر کن کزین انگور در خم کردهای
ъақада-ҳой ғанача дил бе-галоб ашак нест
мӣ ба соғар кан казин ангур дар хам карда-эй
گوهر از تسلیم شد ایمن ز موج انقلاب
ساحل جمعیتی گر دست و پا گم کردهای
гуҳар аз тасалим шуд айаман з мавҷ анақалоб
соҳал ҷамаъити гар даст ва по гам карда-эй
بر حدیث مدعی کافسانهٔ دردسر است
گر تغافل کردهای بر خود ترحم کردهای
бар ҳадис мадаъи кофасона дардасар аст
гар тағофал карда-эй бар худ тараҳам карда-эй
ای خیالت غرق سودای جهان مختصر
قطرهای را بردهای جایی که قلزم کردهای
эй хиолат ғарақ судой ҷаҳон махтасар
қатара-эй ро барда-эй ҷойай-ки қалазм карда-эй
موج اقبال تو در گرد عدم پر میزند
قلزمی اما برون از خود تلاطم کردهای
мавҷ ақабол ту дар гард ъадам пур мӣ-занд
қалазми амо барун аз худ талотам карда-эй
بیتکلف گر همینست اعتبارات جهان
کم ز حیوانی اگر تقلید مردم کردهای
бе-такалаф гар ҳамин-ст аъатаборот ҷаҳон
кам з ҳивони агар тақалид мардам карда-эй
معرفت کز اصطلاح ما و من جوشیده است
غفلتست اما تو آگاهی توهّم کردهای
маъарафт каз асаталоҳ мо ва ман ҷушида аст
ғафалат-ст амо ту огоҳи туҳам карда-эй
این زمان عرض کمالت فکر آب و نان بس است
آدمیت داشتی در کار گندم کردهای
ин замон ъарз камолат факар об ва нон бас аст
одамит дошти дар кор гандам карда-эй
بحر امکان شوخی موج سرابی بیش نیست
دست از آبش تا نمیشویی تیمم کردهای
баҳар амакон шухи мавҷ сароби биш нест
даст аз обаш то нами-шавайай тимам карда-эй
بستهای بیدل اگر بر خود زبان مدعی
عقربی را میتوانم گفت بی دم کردهای
баста-эй бидел агар бар худ забон мадаъи
ъақараби ро мӣ-тавонам гафт би дам карда-эй
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- آیینه
- شیشهٔ بازتابدهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
- آب
- مایعِ زندگانی؛ نمادِ روانی، صفا و گاه آبرو.
- پر
- شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبکباریِ روح.
- پا
- عضوِ راهرفتن؛ نمادِ گام در راهِ طلب و سلوک.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- موج
- برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
- نقش
- تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
- جهان
- گیتی و دنیا؛ سرای گذرا و فریبندهٔ هستی.
- اشک
- قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
- گرد
- غبار و خاک؛ نشانه محوی، ناپایداری و حجاب دیدن.
- پای
- عضوِ ایستادن و رفتن؛ نمادِ ثبات و گام در راه.
- عرق
- تراوشِ پوست؛ نمادِ شرم، خجلت و لطافتِ رخسار.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- دم
- نفس یا لحظه؛ واحدی بسیار کوتاه از زمان و زندگی.