دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1969

زان بهار ناز حیرانم چه سامان کرده‌ام

وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)قافیه انکردهامردیف کرده امدشواری نسبتاً آسان

چون گل امشب تا گریبان گل به دامان کرده‌ام

بوی گل می‌آید از کیفیت پرواز من

بال و پر رنگ از نوای عندلیبان کرده‌ام

بی نشانی مشربی دارم که مانند نگاه

آینه در دستم و تمثال پنهان کرده‌ام

نقش این نه شیشه گر یادم نباشد گو مباش

سیر مینایی دگر در طاق نسیان کرده‌ام

با شرار کاغذ عشرت گرو تاز وفاست

هر گه از خود رفته‌ام سیر چراغان کرده‌ام

از جنون سامانی کیفیت عنقا مپرس

آنقدر پوشیده‌ام خود را که عریان کرده‌ام

بر که نالد فطرت از بیداد تشویش نفس

خانهٔ آیینه‌ای دارم که ویران کرده‌ام

ز انتظار صبح باید بر چراغم خون گریست

بهر یک لب خنده چندین اشک نقصان کرده‌ام

در غم نایابی مطلب که جز وهمی نبود

سوده‌ام دستی که همت را پشیمان کرده‌ام

جز غم سیل فنا دیگر چه باید خوردنم

از فضولی خویش را در دشت مهمان کرده‌ام

ابر را گفتم چه باشد باعث سیرابی‌ات

گفت وقتی گریه بر عاجز گیاهان کرده‌ام

بیدل از داغ چراغ خامشم غافل مباش

نرگسستان چشمکی خس‌پوش مژگان کرده‌ام

مفاهیمِ این غزل

آیینه گل / بهار پر / بال / پرواز اشک / گریه دامن / گریبان غم

تلمیحاتِ این غزل

عنقا

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
آینه: سطح بازتابنده؛ در شعر نماد خودشناسی، صفا و جلوه است.
نفس: دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
رنگ: نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
گل: شکوفهٔ خوش‌بو؛ نشانهٔ زیبایی، بهار و معشوق.
پر: شهپرِ پرنده؛ نمادِ پرواز، آرزو و سبک‌باریِ روح.
نقش: تصویر و اثر؛ گاه صورت ظاهری در برابر حقیقت.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
جنون: دیوانگی؛ شیداییِ عاشقانه و رهاییِ از عقل.
ناز: کرشمه و دلربایی؛ جلوه‌گریِ معشوق در برابرِ نیاز.
داغ: نشان سوختگی یا زخم؛ کنایه از اندوه، عشق و حسرت.
اشک: قطرهٔ چشم؛ نشانهٔ گریه، شوق یا اندوهِ عاشقانه.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
بال: پرِ پرواز؛ نمادِ اوج‌گرفتن و رهاییِ روح.
مژگان: موهای پلک؛ نمادِ تیرِ نگاه و گریهٔ عاشق.
لب: کنارهٔ دهان؛ نمادِ سخن، بوسه و حیاتِ معشوق.

غزل‌های مرتبط

غزل 1911
در یاد جلوهٔ توکه دا غزل 2501
ز پابوسش بهار عشرت ج غزل 1966
هستی نیاز دیده نمناک غزل 2331
در جگر صد رنگ توفان غزل 2001
تا کجا بوس کف پایت ش غزل 1678
چشم واکن رنگ اسرار د

خوانش و منبع در گنجور ↗