دیوانِ غزلیات · بیدل دهلوی · غزل 1667

خاک ما نامه‌ها به جانب یار

وزن فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)قافیه اردشواری درآمدنی

می‌نویسد ولی به خط غبار

خون شو ای دل‌! که بر در مقصود

کوشش ناله‌ام ندارد بار

ذوق آیینه‌سازیی داریم

از عرقهای خجلت دیدار

شوق، مفت است ورنه زین اسباب

ناامیدی ندارد این همه کار

دل گرفتار رشتهٔ امل است

مهره از دست کی گذارد مار؟

پیر گشتی چه جای خودداری‌ست

نیست در خانهٔ کمان دیوار

حیرت ما سراسری دارد

صبح آیینه کرده است بهار

هستی آفت شمر، چه موج و چه بحر

کم ما هم مدان کم از بسیار

مُنعم و آگهی چه امکان است

مخمل از خواب کی شود بیدار؟

بگذر از سرکشی که شمع اینجا

از رگ گردن است بر سر دار

طایر گلشن قناعت ما

دانه دارد ز بستن منقار

سخت نتوان گرفت دامن دهر

بیدل از هرچه بگذری، بگذار

مفاهیمِ این غزل

آیینه دل / قلب غبار / سایه موج / دریا گل / بهار آفت

واژه‌نامهٔ این غزل · 18 واژه

دل: جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
نیست: نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
بیدل: تخلصِ شاعر؛ به‌معنیِ بی‌دل، عاشقِ از خود رفته.
سر: بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
آیینه: شیشهٔ بازتاب‌دهنده؛ نمادِ صفای دل و تجلّیِ حق.
خاک: زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
شمع: چراغ مومی؛ نماد سوختن، روشنی دادن و عاشقی بی‌قرار.
دست: اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
هستی: وجود و بودن؛ در برابر عدم و نیستی.
غبار: گرد و خاک؛ نشانه محوی، فروتنی، ناپایداری یا حجاب دیدن.
موج: برآمدگی آب؛ در شعر نشانه جنبش، اضطراب و ناپایداری.
ناله: فریادِ دردمندانه؛ آوای سوز و شکوهٔ عاشق.
خون: مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
دامن: کنارهٔ جامه؛ نمادِ پاکی، پناه و دست‌آویز.
صبح: آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
بهار: فصلِ شکوفایی؛ نمادِ جوانی، تازگی و جلوهٔ حسن.
حیرت: سرگشتگی آگاهانه در برابر حقیقتی که فهم عادی از آن بازمی‌ماند.
خانه: سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.

غزل‌های مرتبط

غزل 813
برق آفت لمعه در بی‌ض غزل 223
حیرت دیدار سامان سفر غزل 963
لعل لب او یکدم بر حا غزل 2420
گر به این ساز است دو غزل 343
می‌دهد دل را نفس آخر غزل 908
باز از پان گشت لعل ن

خوانش و منبع در گنجور ↗