ناتوانی باز چون شمعم چه افسون میکند
ناتوانی باز چون شمعم چه افسون میکند
میپرد رنگ و مرا از بزم بیرون میکند
нотавони боз чун шамаъам ча афасун мекунад
мӣ-пард ранг ва маро аз базм бирун мекунад
بیش از آن کان پنجهٔ بیباک بربندد نگار
سایهٔ برگ حنا بر من شبیخون میکند
биш аз он-кон панҷа бе-бок барабандад нгор
сойа бараг ҳано бар ман шабихон мекунад
خلق ناقص این کمالاتی که میچیند به هم
همچو ماه نو حساب کاهش افزون میکند
халқ ноқас ин камолоти ки мӣ-чинд ба ҳам
ҳамачу мо ну ҳасоб-коҳаш афазун мекунад
تا ابد صید دو عالم گر تپد در خاک و خون
بهلهٔ ناموس از دستش که بیرون میکند
то абд сид ду олам гар тапад дар хок ва хон
баҳала номус аз дасташ-ки бирун мекунад
هر دماغی را به سودای دگر میپرورند
آتش این خانه دود از موی مجنون میکند
ҳар дамоғи ро ба судой дагар мӣ-паруранд
оташ ин хона дуд аз мавай маҷанун мекунад
پایهٔ اقبال عزت خاص قدر صبح نیست
تا نفس باقیست هر کس سیر گردون میکند
пойа ақабол ъазат хос қадар субҳ нест
то нафас боқи-ст ҳар кас сир гардун мекунад
ای بداندیش از مکافات عمل ایمن مباش
وضع شیطان آدمی را نیز ملعون میکند
эй бдондиш аз макофот ъамал айаман мабош
вазаъ шитон одами ро низ малаъун мекунад
درخور افسوس از این میخانه ساغر میکشم
دست بر هم سودن اینجا چهره گلگون میکند
дархор афасус аз ин михона соғар мӣ-кашм
даст бар ҳам судан инҷо чаҳара-галагун мекунад
فطرت دون هم زر و سیمشکفیل عبرت است
مالداری خواجه را سرکوب قارون میکند
фтарт дун ҳам зар ва симаш-кафил ъабарт аст
мол-дори хоҷа ро саракуб қорун мекунад
فکر خود خمخانهٔ رازست اگر وا میرسی
سر به زانو دوختن ناز فلاطون میکند
факар худ хамахона розаст агар во мӣ-рси
сар ба зону духатан ноз фалотун мекунад
موی پیری بس که در سامان تجهیز فناست
تا کفن گردد سفید ایجاد صابون میکند
мавай пири бас ки дар сомон таҷаҳиз фаност
то кафан-гардад сафид айаҷод собун мекунад
میرسد آخر ز سعی آمد و رفت نفس
باد دامانی که فرش خانه واژون میکند
мӣ-расад охар з саъи омад ва рафт нафас
бод домони-ки фараш хона вожун мекунад
تا غباری در کمین داربم آسودن کجاست
خاک مجنون در عدم هم یاد هامون میکند
то ғабори дар камин дорабам осудан каҷост
хок маҷанун дар ъадам ҳам йод ҳомун мекунад
بیدل از فهم تلاش درد غافل نگذری
دل به صد خون جگر یک آه موزون میکند
бидел аз фаҳам талош дард ғофал нагазари
дил ба сад хон ҷагар як о музун мекунад
واژهنامهٔ این غزل · 18 واژه
- دل
- جان و درونِ آدمی؛ جایگاهِ عشق، درد و آگاهی.
- نیست
- نبودن؛ در شعر یادکرد عدم و فنا در برابر هستی موهوم.
- بیدل
- تخلصِ شاعر؛ بهمعنیِ بیدل، عاشقِ از خود رفته.
- سر
- بالاترین عضوِ تن؛ نمادِ اندیشه، سودا و فدا شدن در عشق.
- نفس
- دم و لحظه کوتاه زندگی؛ گاه خواهش و خودی انسان.
- رنگ
- نمود و جلوه ظاهری؛ گاه کنایه از دگرگونی و ناپایداری.
- خاک
- زمین و گرد؛ نماد فروتنی، فنا، خاستگاه جسم و نهایت آدمی.
- دست
- اندامِ گرفتن؛ نمادِ قدرت، بخشش و تصرف.
- عالم
- جهانِ هستی؛ پهنهٔ آفرینش و جلوهگاهِ حق.
- خون
- مایعِ سرخِ تن؛ نمادِ درد، شور و جگرسوزیِ عشق.
- صبح
- آغاز روشنایی پس از شب؛ نشانه امید، گشودگی یا بیداری.
- آتش
- شعله و سوز؛ کنایه از عشق، درد، شور یا نابودی.
- ناز
- کرشمه و دلربایی؛ جلوهگریِ معشوق در برابرِ نیاز.
- سایه
- اثر تاریک در برابر نور؛ کنایه از ناپایداری، پیروی یا وجود کمرنگ.
- سعی
- کوشش و تلاش؛ جهدِ سالک در راهِ مقصود.
- خانه
- سرپناهِ زیست؛ نمادِ دل، تن یا قفسِ هستی.
- عدم
- نیستی؛ نبودن در برابر هستی و گاه مرتبه پیش از ظهور.
- غافل
- بیخبر و ناآگاه؛ خفته از یادِ حق و حقیقت.